Мова (двомовність) і (подвійна) ідентичність у середовищі алфельдських словаків Угорщини
DOI:
https://doi.org/10.58423/2786-6726/2022-1-119-143Ключові слова:
мова, ідентичність, словацько-угорська двомовність, подвійна ідентичність, бікультурність, альфельдські словаки в УгорщиніАнотація
Публікація є спробою інтердисциплінарного дослідження; вона має частково теоретичний, частково аналітичний і синтетичний характер. Спираючись на теоретико-методологічні правила та зв’язки, а також на результати соціолінгвістичних досліджень у сфері двомовної комунікації, ми подаємо детальну характеристику словацько-угорської двомовності та ідентичності на етнічно змішаних територіях Угорщини (рівнина Альфельд). У теоретичній частині дано короткий огляд досліджень і публікацій, присвячених словацько-угорській двомовності в Угорщині; розкрито поняття двомовності, окреслено окремі питання етнічної та культурної ідентичності. Наше соціолінгвістичне дослідження проводиться з 2018 року. Вибірку дослідження становлять респонденти різного віку, рівня освіти та соціального статусу з областей Чонград-Чонад та Бейкеш, матеріалами дослідження стали аудіозаписи та заповнені анкети. В аналітичній частині публікації, поряд із застосуванням описового та порівняльного методів, зроблено спробу аналізу в інтердисциплінарному контексті, із врахуванням взаємовідносин між мовою та ідентичністю (акцентовано на проблемі вибору мови/мов і їх рівня, на тому, якою мовою мовці послуговуються частіше і більш охоче і з ким; якою мовою їм легше висловлюватися; яку мову респонденти вважають рідною і що вони розуміють під рідною мовою; яким бачать зв'язок між мовою та ідентичністю; коли, чому і з ким під час комунікації переходять з однієї мови на іншу тощо). Аналіз матеріалів дослідження дає підстави стверджувати, що для двомовності алфельдських словаків Угорщини характерною є колективна двомовність. Це підтверджується і в тому випадку, коли йдеться більше про сукцесивну та засвоєну в школі, а не природну (засвоєну вдома від батьків) двомовність. Попри те, що переважає пасивна, рецептивна двомовність, можна відзначити, що словацько-угорська двомовність залишається все ще живим явищем. Домінантну роль – на противагу двомовності – відіграє словацько-угорська подвійна ідентичність, а також бікультурність.
Посилання
Bartha, Csilla 2008. Od mýtov o monolingvizme k výmene jazyka – niektoré zistenia výskumu z prostredia menšín v Maďarsku [From Myths of Monolingualism to Language Exchange - Selected Research Findings about Minorities in Hungary]. In: Uhrinová, Alžbeta – Tóth, Alexander Ján szerk. Slovenčina v menšinovom prostredí II [Slovak Language in Minority Environment II]. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku. 38–70. o. (In Slovak).
Bartha Csilla – Borbély Anna – Erb Mária – Uhrin Erszébet 2013. A generációs nyelvátadás mint nyelvmegőrzési univerzálé: egy 21. századi összehasonlító szociolingvisztikai vizsgálat eredményeiből [Generational language transfer as a language preservation universal: from the results of a 21st century comparative sociolinguistic study]. In: Fedinec Csilla – Ilyés Zoltán – Simon Attila – Vizi Balázs szerk. A közép-európaiság dicsérete és kritikája [The praise and criticism of Central Europeanness]. Pozsony: Kalligram. 557–576. o. (In Hungarian).
Császári Éva 2012. Bükkszentkereszt – egy magyarországi szlovák község – lakosainak kétnyelvűsége és a benne rögzült világ nyelvi képe [The bilingualism of the inhabitants of Bükkszentkereszt – a Slovak village in Hungary – and the linguistic image of the world fixed in it]. Budapest: Nyelvtudományi Doktori Iskola (dissertation – in Hungarian)
Divičanová, Anna 1999. Jazyk, kultúra, spoločenstvo [Language, Culture, Society]. Békéscsaba–Budapest: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku (In Slovak).
Fügedi, Erik – Gregor, Ferenc – Király, Péter 1993. Atlas slovenských nárečí v Maďarsku [Maps of Slovak Dialects in Hungary]. Budapest: Slovenský výskumný ústav Zväzu Slovákov v Maďarsku (In Slovak and German).
Grosjean, François 2004. Individuálny bilingvizmus [Individual Bilingualism]. In: Štefánik, Jozef szerk. Antológia bilingvizmu [Anthology of Bilingualism]. Bratislava: Academic Electronic Press. 39–50. o. (In Slovak).
György, Ladislav 2017. Slovenčina a slovensko-maďarská dvojjazyčnosť [Slovak Language and Slovak-Hungarian Bilingualism]. Banská Bystrica: Vydavateľstvo UMB – Belianum (In Slovak).
Homišinová, Mária 2003. Slovenská inteligencia v Maďarsku v zrkadle sociologického výskumu (Vybrané výsledky skúmania stavu etnickej identity) [Slovak Intelligentsia in Hungary from the Perspective of Sociological Research (Selected Results of the Research on the State of Ethnic Identity)]. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku (In Slovak).
Homišinová, Mária 2009. Slováci v Maďarsku a Maďari na Slovensku. Empirická analýza konštrukcie etnickej identity [Slovaks living in Hungary and Hungarians living in Slovakia. Empirical Analysis on the Construction of National Identity]. Človek a spoločnosť [Individual and Society] 12/1: 1–22. o. (In Slovak).
Homišinová, Mária 2011. Teoretické východiská a stav skúmania jazykovo-komunikačného správania etnických menšín [Theoretical Background and State of the Art in the Study of the Linguistic-Communicative Behaviour of Ethnic Minorities]. In: Homišinová, Mária – Slančová, Daniela – Výrost, Jozef – Ondrejovič, Slavomír szerk. Výskum hovorenej slovenčiny slovenskej mládeže v Maďarsku a na Slovensku [Research on Spoken Slovak Language among Slovak Youth in Hungary and Slovakia]. Košice: Spoločenskovedný ústav. 5–26. o. (In Slovak).
Homišinová, Mária – Slančová, Daniela – Výrost, Jozef – Ondrejovič, Slavomír szerk. 2011. Výskum hovorenej slovenčiny slovenskej mládeže v Maďarsku a na Slovensku [Research on Spoken Slovak Language among Slovak Youth in Hungary and Slovakia]. Košice: Spoločenskovedný ústav SAV (In Slovak).
Homišinová, Mária – Uhrinová, Alžbeta – Ondrejovič, Slavomír 2013. Poslanci slovenských národnostných samospráv v Maďarsku v reflexii sociolingvistického výskumu (Výsledky dvoch volebných období 2002 – 2010) [Representatives of the Slovak National Self-Governments in Hungary in the Context of Sociolinguistic Research (Results of Two Election Periods 2002 - 2010)]. Békéscsaba: Výskumný ústav Celoštátnej slovenskej samosprávy v Maďarsku (In Slovak).
Huťková, Anita 2016. Jazyk ako prostriedok na vyjadrenie a formovanie identity [Language as a Tool of Communication and Identity]. In: Huťková, Anita – Šuša, Ivan szerk. Jazyky krajín V4 v súčasnej Európe: jazyk ako prostriedok na vyjadrenie a formovanie identity [Languages in V4 Countries of Contemporary Europe: Language as a Means of Expression and Identity Formation]. Banská Bystrica: Vydavateľstvo Univerzity Mateja Bela – Belianum. 86–95. o. (In Slovak).
Kováčová, Anna –Uhrinová, Alžbeta szer. 2013. Slovenský jazyk a kultúra v menšinovom prostredí [Slovak Language and Culture in Minority Environment]. Békéscsaba: Výskumný ústav Celoštátnej slovenskej samosprávy v Maďarsku (In Slovak).
Lanstyák, István 1996. K niektorým otázkam slovensko-maďarského bilingvizmu [On Some Issues of Slovak-Hungarian Bilingualism]. In: Ondrejovič, Slavomír szerk. Sociolingvistika a areálová lingvistika. Sociolinguistica Slovaca 2 [Sociolinguistics and Areal Linguistics. Sociolinguistica Slovaca 2]. Bratislava: VEDA, vydavateľstvo Slovenskej akadémie vied. 147–157. o. (In Slovak).
Navracsics, Judit 2015. A kétnyelvűség fogalma, vizsgálati szempontok [The Concept of Bilingualism, Considerations for Assessment]. In: Kozmács, István szerk. Kétnyelvűségi szöveggyűjtemény [Text Collection on Bilingualism]. Nitra: Fakulta stredoeurópskych štúdií UKF. s. 11–20. o. (In Hungarian).
Ondrejovič, Slavomír 2008. Jazyk, veda o jazyku, societa [Language, Science of Language, Society]. Bratislava: VEDA, vydavateľstvo Slovenskej akadémie vied (In Slovak).
Ondrus, Pavel 1956. Stredoslovenské nárečia v Maďarskej ľudovej republike [Central Slovak Dialects in Hungarian People̕s Republic]. Bratislava: SAV (In Slovak).
Pallay, Jozef 2005. K terminológii bilingvizmu: dvojjazykovosť v slovenskej jazykovede. [Terminology of Bilingualism: Bilingualism in Slovak Linguistics]. In: Štefánik, Jozef szerk. Individuálny a spoločenský bilingvizmus [Individual and Collective Bilingualism]. Bratislava: Vydavateľstvo Univerzity Komenského. 73–76. o. (In Slovak).
Štefánik, Jozef 2000a. Bilingvizmus na pozadí dvoch morfologicky odlišných typov jazykov (Intenčný bilingvizmus u detí) [Bilingualism in the Context of Two Morphologically Distinct Language Types (Intentional Bilingualism among Children)]. Bratislava: Univerzita Komenského v Bratislave (In Slovak).
Štefánik, Jozef 2000b. Jeden človek, dva jazyky [One Person, Two Languages]. Bratislava: Academic Electronic Press (In Slovak).
Štefánik, Jozef 2004. Antológia bilingvizmu [Anthology of Bilingualism]. Bratislava: Academic Electronic Press (In Slovak).
Štolc, Jozef 1949. Nárečie troch slovenských ostrovov v Maďarsku [Dialect of Three Slovak Islands in Hungary]. Bratislava: Slovenská akadémia vied a umení (In Slovak).
Szabóné Marlok Júlia 2012. A pilisi szlovák falvak nyelvi sajátosságai [Linguistic peculiarities of the Slovak villages of Pilis]. Budapest: Nyelvtudományi Doktori Iskola (dissertation – in Hungarian)
Szabó Orsolya 2012. Kétnyelvűség és kettős identitás a Budapesten élő szlovákok körében [Bilingualism and dual identity among Slovaks living in Budapest]. Budapest: Nyelvtudományi Doktori Iskola (dissertation – in Hungarian)
Tóth, Alexander Ján 2008. Teoretické a metodické východiská výskumu slovenského jazyka v Maďarsku [Theoretical and Methodological Bases of Research of Slovak Language in Hungary]. In: Uhrinová, Alžbeta – Žiláková, Mária szerk. Slovenský jazyk v Maďarsku [Slovak Language in Hungary]. Bibliografia a štúdie. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku. 17–30. o. (In Slovak).
Tušková, Tünde 2016. Slovenský jazyk v univerzitnom bilingválnom prostredí [Slovak Language in Academic Bilingual Environment]. Békéscsaba–Szeged: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku – Katedra slovenského jazyka a literatúry Segedínskej univerzity (In Slovak).
Uhrinová, Alžbeta 2004. Používanie materinského jazyka v kruhu slovenskej inteligencie v Békešskej Čabe [Mother Tongue Usage among the Slovak Intelligentsia in Békéscsaba]. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku (In Slovak).
Uhrinová, Alžbeta 2011. Súčasná slovenská jazyková situácia v Maďarsku [The Current Situation of the Slovak Language in Hungary]. Nadlak: Vydavateľstvo Ivan Krasko (In Slovak).
Uhrinová, Alžbeta 2017. Slovenské písomníctvo v Maďarsku po roku 1989: Bibliografia slovenských a dvojjazyčných publikácií [Slovak Writing in Hungary after 1989: Bibliography of Slovak and Bilingual Publications]. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku (In Slovak).
Uhrinová, Alžbeta – Tóth, Alexander Ján szerk. 2008. Slovenčina v menšinovom prostredí II [Slovak Language in Minority Environment II]. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku (In Slovak).
Uhrinová, Alžbeta – Žiláková, Mária szerk. 2004. Slovenčina v menšinovom prostredí [Slovak Language in Minority Environment]. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku (In Slovak).
Uhrinová, Alžbeta – Žiláková, Mária szerk. 2005. Používanie slovenského jazyka v Békešskej župe [Use of Slovak Language in Békés County]. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku (In Slovak).
Uhrinová, Alžbeta – Žiláková, Mária szerk. 2008. Slovenský jazyk v Maďarsku I-II. [Slovak Language in Hungary]. Békéscsaba: Výskumný ústav Slovákov v Maďarsku (In Slovak).
Žiláková, Mária 2004. Dynamika jazyka Slovákov v Maďarsku [Dynamics of Slovak Language in Hungary]. Budapest: ELTE BTK (In Slovak).
URL1: Központi Statisztikai Hivatal [Hungarian Central Statistic Office]. http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepsz_03_04_2011.pdf (Accessed: 31 January 2021).
URL2: Központi Statisztikai Hivatal [Hungarian Central Statistic Office]. http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepsz_03_06_2011.pdf (Accessed: 31 January 2021).
Downloads
Опубліковано
Як цитувати
Номер
Розділ
Ліцензія
Автори зберігають авторські права та надають журналу право першої публікації. Водночас робота ліцензується за умовами ліцензії Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0), що дозволяє іншим поширювати матеріал за умови належного посилання на автор(ів) та первинну публікацію в цьому журналі.
